Perjangjian NATO ngajelaskeun: Pasal 5, aksesi sareng kaluar

Perjangjian Atlantik Kalér, disebut ogé Perjangjian NATO atanapi Perjangjian Washington, ngawajibkeun unggal nagara anggota pikeun ngabantosan sekutu anu ngalaman serangan bersenjata, tapi ngantepkeun unggal nagara bébas mutuskeun naon bantosan éta (Pasal 5). Hiji nagara ngagabung ngan upami sadaya anggota satuju (Pasal 10), sareng anggota mana waé tiasa kaluar ku masihan bewara sataun (Pasal 13).

Perjangjian ieu ditandatanganan di Washington dina 4 April 1949 sareng ayeuna gaduh 32 nagara anggota. Perjangjian ieu pondok, teu ngandung mékanisme pangadilan atanapi sanksi, sareng kaseueuran kaputusan dina NATO bersifat politis tinimbang tiasa dilaksanakeun sacara hukum. Pikeun bisnis sareng individu di Walanda, akibat hukum utamina timbul dina praktékna: dina klaim ngalawan badan NATO sareng nagara sekutu, dina karusakan anu disababkeun ku pasukan sekutu sareng dina cara pangadilan Walanda nanganan kawajiban internasional.

Naon anu disebatkeun dina Perjanjian NATO?

Perjangjian ieu ngagaduhan opat belas pasal. Inti na nyaéta klausa pertahanan koléktif dina Pasal 5, anu didukung ku konsultasi dina Pasal 4 sareng ku aturan ngeunaan aksesi sareng mundurna dina Pasal 10 sareng 13.

Para pangadeg ngahaja ngajantenkeun téksna pondok. Aranjeunna hoyong instrumen anu fléksibel anu masihan rohangan pikeun kaputusan daulat ku nagara-nagara anggota. Pasal 1 sareng 2 ngajamin pihak-pihak pikeun ngaréngsékeun sengketa sacara damai sareng pikeun ngamajukeun hubungan internasional anu stabil. Pasal 3 ngabutuhkeun aranjeunna pikeun ngajaga sareng ngembangkeun kapasitasna pikeun nolak serangan bersenjata, nyalira sareng babarengan. Pasal 6 ngajelaskeun wilayah anu diterapkeun Pasal 5: wilayah pihak-pihak di Éropa sareng Amérika Kalér, Turki sareng pulo-pulo di handapeun yurisdiksi na di Atlantik Kalér kalér Tropic of Cancer, ogé pasukan, kapal sareng pesawat na di daérah éta. Pasal 9 ngadegkeun Déwan Atlantik Kalér, sareng Pasal 12 ngamungkinkeun tinjauan perjanjian saatos sapuluh taun.

Naon anu diwajibkeun ku Pasal 5?

Pasal 5 nganggap serangan bersenjata ka hiji nagara anggota di Éropa atanapi Amérika Kalér salaku serangan ka sadayana. Unggal anggota teras kedah ngabantosan nagara anu diserang, tapi mutuskeun pikeun dirina sorangan tindakan mana anu dianggap perlu.

Téks éta nuduhkeun 'tindakan sapertos anu dianggap perlu, kalebet panggunaan kakuatan bersenjata'. Ku kituna teu aya kawajiban otomatis pikeun campur tangan sacara militer. Jenis sareng skala bantosan tetep janten kaputusan nasional, anu parantos nyababkeun debat hukum sareng politik anu langgeng ngeunaan kakuatan jaminan éta. Pasal 5 ogé nuduhkeun hak bela diri dina Pasal 51 Piagam PBB, sareng sagala tindakan anu dilaksanakeun kedah dilaporkeun ka Déwan Kaamanan PBB.

Pasal 5 ngan ukur dianggo sakali, saatos serangan 11 Séptémber 2001 ka Amérika Serikat. Éta ngarah kana operasi NATO sapertos Eagle Assist sareng Active Endeavour. NATO engké mingpin misi ISAF anu diamanatkan PBB di Afghanistan, anu diiluan ku Walanda salami mangtaun-taun.

Pasal 4 kanggo naon?

Pasal 4 masihan unggal nagara anggota hak pikeun nyuhunkeun konsultasi iraha waé nagara éta nganggap integritas wilayah, kamerdékaan pulitik, atanapi kaamananana kaancam. Pasal 4 henteu nyiptakeun kawajiban pikeun bertindak, tapi éta mangrupikeun alat diplomatik anu penting.

Pasal 4 parantos dianggo sababaraha kali, kalebet ku Turki dina langkung ti hiji kasempetan, ku Polandia dina taun 2014, sareng ku dalapan sekutu wétan langsung saatos invasi Rusia ka Ukraina dina bulan Pebruari 2022. Konsultasi dina Pasal 4 sering sateuacan pernyataan pulitik gabungan atanapi panyesuaian sikep militer NATO.

Kumaha hubunganana perjanjian ieu sareng Piagam PBB?

Dina Pasal 7, perjangjian ieu henteu mangaruhan hak sareng kawajiban nagara anggota dina Piagam PBB. Upami aya konflik, kawajiban dina Piagam PBB anu langkung unggul, sapertos anu ditetepkeun dina Pasal 103 Piagam.

Hubungan ieu teu ngan saukur téoritis. Kampanye udara NATO di Kosovo dina taun 1999 lumangsung tanpa otorisasina sacara eksplisit ti Déwan Kaamanan PBB, sareng kaabsahanana dina hukum internasional masih didebatkeun. Pikeun nagara-nagara anggota, kerangka PBB tetep janten standar hukum pikeun panggunaan kakuatan.

Kumaha status hukum NATO?

NATO nyaéta organisasi internasional anu gaduh kapasitas hukum sorangan. Statusna, sareng markas sareng pasukanna, ditetepkeun dina perjanjian anu misah anu disimpulkeun saatos perjanjian éta sorangan.

Perjanjian Ottawa taun 1951 masihan NATO kapasitas hukum sareng ngatur hak istimewa sareng kekebalan organisasi sareng staf internasionalna. Protokol Paris taun 1952 ngalakukeun hal anu sami pikeun markas militer sekutu, sapertos SHAPE sareng Komando Pasukan Gabungan di Brunssum. Perjanjian Status Pasukan NATO taun 1951 (SOFA) ngatur posisi hukum angkatan bersenjata hiji nagara anggota di wilayah nagara anggota anu sanés.

Dina Pasal VII SOFA, yurisdiksi kriminal dibagi. Salaku aturan, nagara pengirim gaduh hak utama pikeun ngadawa pelanggaran anu dilakukeun dina palaksanaan tugas resmi sareng pelanggaran anu ditujukeun ngan ukur ka nagara, pasukan atanapi personilna sorangan. Nagara panarima gaduh hak utama dina kasus sanés, sapertos pelanggaran anu dilakukeun di luar tugas. Dina Pasal VIII, klaim ku pihak katilu pikeun karusakan anu disababkeun ku pasukan asing diurus ku nagara panarima dina hukumna sorangan. Biaya panghargaan biasana dibagi: 75 persén pikeun nagara pengirim sareng 25 persén pikeun nagara panarima.

Kumaha carana hiji nagara ngagabung ka NATO?

Dina Pasal 10, nagara-nagara anggota tiasa, ku cara kasapukan bulat, ngajak nagara Éropa sanés anu tiasa ngamajukeun prinsip-prinsip perjangjian sareng nyumbang kana kaamanan di daérah Atlantik Kalér. Ku kituna, hiji nagara anggota tiasa ngahalangan atanapi ngalambatkeun aksési.

Dina praktékna, prosedurna sapertos kieu:

• Nagara calon ngajukeun pamundut resmi pikeun ngagabung.
• Sekutu-sekutu éta ngira-ngira naha éta nyumponan kaayaan pulitik, sapertos démokrasi sareng supremasi hukum, ogé komitmen militer sareng kauangan.
• Upami sadaya sekutu satuju, rundingan aksesi bakal dilaksanakeun sareng protokol aksesi ditandatanganan.
• Sadaya nagara anggota anu tos aya ngesahkeun protokol ieu numutkeun prosedur konstitusionalna nyalira.
• Calon nyimpen instrumen aksesi na ka pamaréntah Amérika Serikat, anu bertindak salaku panyimpen, sareng kaanggotaan mimiti berlaku.

Di Walanda, protokol aksési peryogi persetujuan parlemen dina Pasal 91 Konstitusi Walanda. Parlemén sacara téoritis tiasa ngahalangan perluasan ku cara nahan persetujuan. Éta teu acan kajantenan sareng perluasan NATO dugi ka ayeuna.

Naon anu dipidangkeun ku ngahijina Finlandia sareng Swédia?

Finlandia sareng Swédia ngalamar dina Méi 2022, saatos invasi Rusia ka Ukraina. Turki sareng engkéna Hungaria ngalambatkeun ratifikasi, sareng prosésna diblokir ngalangkungan rundingan pulitik tinimbang mékanisme hukum naon waé.

Turki ngajukeun yén kadua nagara éta sabar kana kelompok anu dianggap organisasi téroris. Saatos memorandum trilateral antara Turki, Finlandia sareng Swédia, Turki masihan idinna. Finlandia ngagabung dina 4 April 2023 salaku anggota ka-31. Swédia nuturkeun dina 7 Maret 2024 salaku anggota ka-32, saatos parlemen Hungaria ogé parantos nyatujuan. Perjanjian éta henteu ngandung prosedur pikeun nagara anggota anu masangkeun sarat kana persetujuanna anu aya di luar perjanjian. Aturan kabulen masihan unggal sekutu pangaruh éta.

Aya hak gabung teu?

Henteu. Kawijakan panto kabuka mangrupikeun komitmen pulitik dumasar kana Pasal 10, sanés hak hukum. Calon teu tiasa ngalaksanakeun aksesi upami salah sahiji nagara anggota nolak.

Dina KTT Bucharest taun 2008, sekutu nyatakeun yén Georgia sareng Ukraina bakal janten anggota, tapi henteu nawiskeun Rencana Aksi Kaanggotaan. Pikeun Ukraina, perjanjian éta henteu ngandung pengecualian anu jelas ngeunaan nagara-nagara anu perang. Nanging, aksési nalika konflik bersenjata bakal langsung ngalaksanakeun kawajiban pertahanan koléktif Pasal 5. Éta ngajantenkeun kasapukan bulat sacara politis hésé pisan salami konflik éta terus lumangsung.

Naha nagara anggota tiasa kaluar ti NATO?

Muhun. Dina Pasal 13, sakali perjangjian parantos berlaku salami dua puluh taun, pihak mana waé tiasa angkat ku cara masihan bewara pembatalan ka pamaréntah Amérika Serikat. Penarikan éta berlaku sataun saatos bewara éta.

Perjangjian ieu teu netepkeun sarat salajengna. Teu aya prosedur sateuacan Déwan Atlantik Kalér sareng teu aya sanksi. Para panyusun milih jalan kaluar anu saderhana supados teu aya anggota anu ngarasa kajebak. Periode dua puluh taun dimimitian ti mimiti berlakuna perjangjian dina taun 1949, janten parantos lami kadaluwarsa. Ku kituna, rute kaluar dibuka pikeun unggal anggota, kalebet nagara-nagara anu nembe ngagabung.

Naha Perancis kaluar ti NATO dina taun 1966?

Teu. Perancis mundur ti komando militer terpadu NATO dina taun 1966, di handapeun Présidén de Gaulle, tapi tetep janten pihak dina perjangjian éta. Perancis sapinuhna ngagabung deui kana struktur militer dina taun 2009.

Kasus Perancis nunjukkeun yén hiji anggota tiasa ngirangan kalibetan militerna tanpa nganggo Pasal 13. Aliansi pulitik sareng kawajiban perjangjian, kalebet Pasal 5, teras diterapkeun ka Perancis sapanjang waktos.

Naha Amérika Serikat tiasa angkat tanpa Kongrés?

Patarosan éta parantos didebatkeun di Amérika Serikat salami mangtaun-taun. Dina Désémber 2023, Kongrés ngaluluskeun undang-undang anu netepkeun yén Présidén henteu kénging mundur tina perjangjian tanpa naséhat sareng idin ti dua per tilu Sénat atanapi Undang-Undang Kongrés.

Ketentuan éta kalebet dina Undang-Undang Otorisasi Pertahanan Nasional pikeun taun 2024. Naha présidén masih tiasa bertindak nyalira, sareng naon anu bakal dilakukeun ku pangadilan dina kasus éta, mangrupikeun masalah hukum konstitusional AS anu teu disatujuan ku para sarjana. Dina hukum internasional, bewara pembatalan anu disimpen saluyu sareng Pasal 13 dina sagala hal bakal berlaku saatos sataun. Pikeun nagara anggota anu sanés, patarosan éta relevan sabab Amérika Serikat nyayogikeun kontribusi militer sareng kauangan panggedéna.

Kumaha NATO nyieun kaputusan?

Déwan Atlantik Kalér mutuskeun ku cara musyawarah. Teu aya sora; kaputusan dicandak nalika teu aya nagara anggota anu ngabantah.

Ku kituna, unggal nagara anggota sacara efektif gaduh hak véto. Éta ngajelaskeun kunaon kaputusan sakapeung nyéépkeun waktos anu lami sareng kunaon komunike sering ngandung kecap-kecap anu saimbang sacara saksama. Tina sudut pandang hukum, kaputusan NATO mangrupikeun komitmen pulitik nagara anggota anu satuju kana éta. Teu aya pangadilan éksternal anu tiasa ngalaksanakeunana sareng teu aya sanksi pikeun henteu patuh.

Naha target pangeluaran 5 persén éta sah sacara hukum?

Henteu. Dina KTT di Den Haag tanggal 25 Juni 2025, sekutu satuju pikeun méakkeun 5 persén PDB unggal taun pikeun pangeluaran anu aya hubunganana sareng pertahanan sareng kaamanan dina taun 2035, tapi komitmen éta sipatna politis, sanés kawajiban hukum dina perjanjian éta.

Numutkeun Déklarasi KTT Den Haag, sahenteuna 3.5 persén tina PDB kedah dianggo pikeun sarat inti pertahanan sareng dugi ka 1.5 persén pikeun pangeluaran anu aya hubunganana, sapertos ngajaga infrastruktur kritis, kesiapsiagaan sipil sareng basis industri pertahanan. Nagara anggota kedah ngalebetkeun rencana taunan anu nunjukkeun jalur anu kredibel pikeun tujuan éta, sareng lintasan éta bakal ditinjau dina taun 2029. Pedoman 2 persén anu sateuacanna ogé mangrupikeun komitmen politik. Gagalna perjanjian nyababkeun tekanan diplomatik, sanés akibat hukum. Dasar perjanjian mangrupikeun tugas umum dina Pasal 3 pikeun ngajaga sareng ngembangkeun kapasitas pertahanan.

Kumaha sengketa anu ngalibatkeun NATO direngsekeun?

Perjangjian ieu teu gaduh pangadilan sareng teu aya prosedur formal pikeun sengketa antara nagara anggota. Nanging, sengketa ngeunaan kontrak sareng badan NATO atanapi nagara sekutu sering dugi ka pangadilan nasional, kalebet di Walanda.

Beda pulitik sareng strategis antara sekutu direngsekeun ngalangkungan diplomasi dina Déwan Atlantik Kalér. Dina Pasal XVI SOFA, sengketa ngeunaan interpretasi atanapi aplikasi perjanjian éta direngsekeun ku negosiasi antara pihak-pihak, sareng ku Déwan. Pihak komérsial aya dina posisi anu béda. Supplier anu gaduh faktur anu teu acan dibayar teu tiasa ngajukeun masalah éta ka pangadilan NATO, sareng ku kituna kedah ngajukeun ka pangadilan nasional. Kekebalan teras janten patarosan sentral.

Naon anu diputuskeun ku pangadilan ngeunaan kekebalan?

Kasus suplai bahan bakar anu diajukeun ku Supreme Site Services nunjukkeun dimana watesna. Hasilna gumantung kana saha anu digugat: markas NATO anu gaduh kekebalan fungsional, atanapi nagara anggota individu anu bertindak dina kapasitas komérsial.

Supplier parantos nganteurkeun bahan bakar kanggo misi ISAF di Afghanistan sareng ngaklaim pamayaran ti SHAPE sareng Komando Pasukan Gabungan di Brunssum. Dina taun 2017, Pengadilan Distrik Limburg mutuskeun yén kekebalan fungsional markas NATO kedah dileungitkeun sabab teu aya cara alternatif anu wajar pikeun ngarengsekeun sengketa, anu mangaruhan hak aksés ka pangadilan dina Pasal 6 Konvénsi Éropa ngeunaan Hak Asasi Manusa ( ECLI:NL:RBLIM:2017:1002 ). Mahkamah Agung Walanda nyandak pandangan anu béda. Dina tanggal 24 Désémber 2021 éta ngadukung kekebalan SHAPE sareng Komando Pasukan Gabungan, sabab susunan escrow anu disiapkeun pikeun pamayaran ieu nawiskeun cara alternatif anu wajar pikeun ngarengsekeun sengketa (ECLI:NL:HR:2021:1956).

Samentara éta, Pangadilan Kaadilan Uni Éropa parantos ngajawab patarosan anu diajukeun ku Mahkamah Agung Walanda (kasus C-186/19, 3 Séptémber 2020). Éta mutuskeun yén klaim sapertos kieu tiasa kalebet kana ruang lingkup masalah sipil sareng komérsial dina Peraturan Brussels I bis, kecuali upami éta timbul tina palaksanaan kakawasaan umum. Supplier teras ngagugat sapuluh nagara anggota sacara langsung. Dina taun 2025, Pangadilan Distrik Den Haag mutuskeun yén éta gaduh yurisdiksi sareng nagara-nagara éta henteu tiasa ngandelkeun kekebalan, sabab transaksi bahan bakar sipatna komérsial (ECLI:NL:RBDHA:2025:9705).

Pikeun perusahaan anu nyayogikeun badan NATO atanapi pasukan sekutu, palajaranana praktis. Pariksa sateuacan anjeun nandatangan saha pihak anu ngontrak, hukum mana anu lumaku, klausa pangadilan atanapi arbitrase mana anu lumaku sareng naha aya mékanisme sengketa internal. Pilihan éta nangtukeun naha anjeun tiasa ngalaksanakeun pamayaran engké. Artikel kami ngeunaan résolusi sengketa internasional ngajelaskeun pilihan-pilihan éta.

Kumaha kawajiban NATO jalan dina tatanan hukum Walanda?

Perjangjian éta sorangan disatujuan ku parlemen Walanda sareng ngiket Walanda. Nanging, kaputusan pulitik Déwan Atlantik Kalér henteu gaduh pangaruh langsung pikeun warga sareng perusahaan.

Dina Pasal 93 Konstitusi Walanda, katangtuan-katangtuan dina perjangjian sareng kaputusan organisasi internasional ngabeungkeut sadayana anu parantos diterbitkeun, upami eusina ngajantenkeun éta ngabeungkeut sadaya jalma. Dina Pasal 94, katangtuan sapertos kitu langkung unggul tibatan undang-undang Walanda anu bertentangan. Kaputusan NATO ditujukeun ka nagara anggota sareng sipatna politis. Sacara umum éta henteu nyumponan tés éta, janten warga nagara henteu tiasa ngandelkeun éta di payuneun pangadilan Walanda. Konstitusi henteu ngijinkeun pangadilan pikeun marios Undang-Undang Parlemén ngalawan Konstitusi éta sorangan (Pasal 120), tapi éta nerapkeun katangtuan perjangjian anu langsung efektif, sapertos hak-hak dina Konvénsi Éropa ngeunaan Hak Asasi Manusa.

Pangadilan Walanda ati-ati dina urusan kawijakan luar nagri sareng pertahanan, sabab pamaréntah gaduh kawenangan anu lega di dinya. Pangwatesan éta ngagaduhan wates. Dina kasus ngeunaan ékspor suku cadang F-35 ka Israél, anu diajukeun ku sababaraha organisasi ngalawan Nagara, Advokat Jenderal di Mahkamah Agung ngabahas sabaraha jauh kawenangan éta lumaku nalika hukum internasional netepkeun alesan wajib pikeun panolakan (ECLI:NL:PHR:2024:1279). Pangadilan tiasa campur tangan nalika aturan hukum anu jelas atanapi hak dasar dipertaruhkeun. Nalika badan umum Walanda kalibet, tim hukum administratif kami tiasa masihan saran ngeunaan pilihan.

Saha anu mayar karusakan anu disababkeun ku pasukan sekutu di Walanda?

Upami pasukan NATO asing nyababkeun karusakan di Walanda, anjeun ngaklaim santunan ti Nagara Walanda, sanés ti nagara asing. Nagara ngurus klaim sareng nampi sabagian ageung biaya ti nagara pengirim.

Éta nuturkeun tina Pasal VIII SOFA. Klaim ku pihak katilu pikeun karusakan anu disababkeun dina palaksanaan tugas resmi diurus ku nagara panampi sapertos pasukanna sorangan anu nyababkeun karusakan éta. Pikeun karusakan anu disababkeun ku kendaraan bermotor NATO, Walanda gaduh undang-undang khusus, nyaéta Undang-Undang Kompensasi Karusakan Kendaraan Bermotor NATO (Wet vergoeding van door NAVO-motorrijtuigen veroorzaakte schade), anu masihan pihak anu cilaka klaim ka Nagara. Karusakan anu disababkeun ku anggota pasukan asing di luar tugas resmi nuturkeun rute anu béda, dimana nagara pengirim tiasa nawiskeun pamayaran ex gratia. Simpen bukti karusakan sareng kendaraan atanapi unit anu kalibet, sareng ajukan klaimna langsung. Pangacara tanggung jawab kami tiasa ngabantosan klaim sapertos kitu; klaim tatu pribadi dirujuk ka pangacara tatu khusus.

Naha serangan siber sareng ancaman hibrida tiasa micu Pasal 5?

Aranjeunna tiasa. Saprak KTT Wales di taun 2014, NATO parantos ngakuan yén serangan siber anu serius tiasa nyababkeun panggunaan Pasal 5, tapi sekutu mutuskeun unggal kasus naha serangan ngahontal ambang éta.

Perjangjian éta nyarioskeun ngeunaan serangan bersenjata, istilah anu dicandak tina Pasal 51 Piagam PBB. Teu aya definisi anu mengikat ngeunaan iraha serangan siber, operasi sabotase dina kabel handapeun laut atanapi kampanye disinformasi ageung ngahontal tingkat éta. Kateupastian hukum ieu sabagian disengaja: éta ngajaga calon panyerang tetep nebak. Éta ogé hartosna yén réspon kana ancaman hibrida langkung sering diurus ngalangkungan konsultasi Pasal 4, ukuran nasional sareng instrumen EU tibatan ngalangkungan Pasal 5.

Naon wates-wates aliansi éta?

Perjangjian ieu mangrupikeun instrumen pulitik anu kuat, tapi sacara hukum éta ngagaduhan wates anu jelas. Teu aya penyelesaian sengketa anu meungkeut, unggal kaputusan meryogikeun konsensus sareng target pangeluaran teu tiasa dilaksanakeun.

Nagara anggota tiasa napsirkeun kawajibanana dina Pasal 5 sacara lega atanapi sempit tanpa akibat hukum. Éta mangrupikeun hal anu aya dina struktur antar pamaréntah NATO. Éta ogé hartosna yén kredibilitas jaminan pertahanan koléktif gumantung kana kahoyong pulitik tinimbang kana hukum, hiji hal anu janten langkung penting nalika tegangan geopolitik ningkat. Téks lengkep perjanjian sayogi dina halaman wéb NATO . Pikeun patarosan hukum lintas wates sacara langkung umum, tingali halaman hukum internasional kami.

Ringkesanana

• Pasal 5 ngawajibkeun unggal anggota pikeun ngabantosan sekutu anu diserang nganggo senjata, tapi unggal nagara mutuskeun naon bantosan éta.
• Ngagabung butuh kasapukan ti sadaya anggota (Pasal 10); anggota mana waé tiasa kaluar kalayan bewara sataun sateuacanna (Pasal 13).
• Kaputusan NATO sareng target pangeluaran 5 persén mangrupikeun komitmen pulitik, sanés kawajiban hukum anu tiasa dilaksanakeun.
• Markas NATO miboga kekebalan fungsional di pangadilan Walanda, tapi nagara anggota anu bertindak sacara komérsial bisa digugat.
• Karusakan anu disababkeun ku pasukan sekutu di Walanda diklaim ku Nagara Walanda dina SOFA.

Remen ditanyakeun

Law & More méré saran ka pausahaan sareng individu ngeunaan klaim anu ngalibatkeun nagara deungeun, organisasi internasional sareng kontrak lintas wates. Teu yakin kana pendirian anjeun? Caritakeun kaayaan anjeun. Kami bakal ngawartosan anjeun pilihan anjeun dina hiji dinten damel.

Kumaha Law & More tiasa ngabantosan anjeun sareng ieu dijelaskeun dina kami pangacara sipil kaca.